Wzmacniacze małej częstotliwości

R.M. Malinin, wydanie 1
Wydawnictwa Komunikacyjne, Warszawa 1957
(z rosyjskiego tłumaczył A. Banaszkiewicz)

Książka wyjaśnia ogólne zasady działania wzmacniaczy małej częstotliwości i podaje niektóre układy najczęściej spotykane w praktyce oraz pracujące w różnych warunkach. W pracy zamieszczone są również metody określenia wskaźników jakościowych wzmacniaczy i elementarne sposoby ich projektowania. Książka przeznaczona jest dla radioamatorów, którzy samodzielnie budują wzmacniacze małej częstotliwości oraz odbiorniki radiowe.

SPIS TREŚCI

1. Zastosowanie wzmacniaczy małej częstotliwości (3)
2. Wzmocnienie i moc wyjściowa (7)
3. Charakterystyka częstotliwościowa (18)
4. Zniekształcenia nieliniowe (25)
5. Zasady wzmacniania za pomocą lamp elektronowych (30)
6. Stopień końcowy (44)
7. Oporowe stopnie wzmocnienia wstępnego (68)
8. Stopień wzmocnienia wstępnego z dławikiem (79)
9. Stopnie wzmocnienia wstępnego z transformatorami (81)
10. Stopnie przeciwsobne (86)
11. Stopień odwracający fazę (105)
12. Ujemne sprzężenie zwrotne (112)
13. Korekcja charakterystyk częstotliwościowych wzmacniaczy m.cz. (132)
14. Regulacje we wzmacniaczach m.cz. (137)
15. Wzmacniacze dwukanałowe (149)
16. Przydźwięk sieci i wzbudzanie się wzmacniaczy (153)

1. ZASTOSOWANIE WZMACNIACZY MAŁEJ CZĘSTOTLIWOŚCI

   Drgania małej częstotliwości. Drganiami akustycznymi lub drganiami częstotliwości akustycznej nazywamy drgania o częstotliwościach od 20 ÷ 30 do 16 000 ÷ 20 000 Hz. Do drgań elektrycznych akustycznej lub małej częstotliwości należą zmienne napięcia i prądy, których wartości zmieniają się okresowo w takt tych właśnie częstotliwości. Drgania te mogą być zamienione za pomocą słuchawki telefonicznej lub głośnika w drgania akustyczne powietrza o tych samych częstotliwościach i odbierane przez ucho jako dźwięk.

   Przy nadawaniu programu radiowego drgania akustyczne wytwarzane głosem mówiącego lub instrumentami muzycznymi zostają przekształcone przez mikrofon w drgania elektryczne małej częstotliwości. Drgania te fale radiowe przenoszą do odbiornika radiowego, w którym następuje ich przemiana w drgania elektryczne małej częstotliwości, przekształcone następnie przez słuchawkę telefoniczną lub głośnik drgania dźwiękowe.

   Wzmacniacz małej częstotliwości. Wzmacniaczem małej częstotliwości nazywamy urządzenie, w którym korzystając z energii elektrycznej baterii, prostownika lub innego źródła prądu zasilającego wzmacniacz otrzymujemy ze stosunkowo słabych drgań elektrycznych małej (akustycznej) częstotliwości znacznie silniejsze drgania o tej samej częstotliwości. Wzmocnienie dokonuje się zwykle za pomocą lamp elektronowych – triod, pentod i tetrod strumieniowych.

   Wzmacniacze małej częstotliwości mają w chwili obecnej bardzo szerokie zastosowanie. Są one niezbędne np.: w odbiornikach radiowych, urządzeniach studia radiowego (skąd nadawany jest program_, w radiofonicznych stacjach nadawczych, w radiowęzłach, do wzmocnienia przemówień wygłaszanych przed dużą liczbą słuchaczy, w kinie dźwiękowym, w międzymiastowych stacjach telefonicznych, na stanowiskach dyspeczerskich w transporcie i w zakładach przemysłowych oraz wielu innych dziedzinach gospodarki narodowej.

   Wzmacniacze m.cz. w odbiornikach radiowych. Drgania elektryczne m. cz. Otrzymywane z detektora w odbiorniku są za słabe, aby mogły uruchomić głośnik. Dlatego napięcie m. cz. Musi być przed doprowadzeniem do głośnika poddane wzmocnieniu we wzmacniaczu m. cz.

   Liczne odbiorniki radiowe są zbudowane w ten sposób, że ich wzmacniacze m. cz. Mogą służyć odtwarzania przez głośnik za pomocą adaptera zapisu płyt gramofonowych.

   Wzmacniacze m.cz. w amplifikatorniach i radiostacjach. Słabe drgania elektryczne m.cz., wytworzone przez mikrofon zainstalowany w studio radiowym lub w innym miejscu, skąd nadawany jest program radiowy, są doprowadzane do wzmacniacza m. cz. We wzmacniaczu tym drgania zostają wzmocnione i przewodami linii przesyłowej kierowane do radiostacji nadawczej, gdzie znajduje się wzmacniacz m. cz., który ponownie wzmacnia otrzymane drgania i przekazuje je do nadajnika.

   Radiowęzłowe wzmacniacze m. cz. Sygnały pochodzące ze stacji radiofonicznej, odebrane przez radiowęzeł i wzmocnione wstępnie w jego odbiorniku, przechodzą do specjalnego wzmacniacza m. cz., który zwiększa moc odebranych drgań do wartości zapewniającej normalną głośność w punktach abonenckich, połączonych przewodami ze wzmacniaczem radiowęzła.

   Gdy radiowęzeł nadaje program lokalny, wówczas drgania m. cz. z mikrofonu, adaptera gramofonowego lub magnetofonu są doprowadzane do tego samego wzmacniacza, a następnie wzmacniane i rozdzielane do punktów abonenckich w taki sam sposób, jak przy retransmisji programu radiofonicznego.
Układy dyspeczerskie z zastosowaniem wzmacniaczy m. cz. i głośników są podobne do układów stosowanych w radiowęzłach przy nadawaniu programu lokalnego.

   Układ wykorzystujący wzmacniacz m.cz. w celu wzmocnienia przemówień jest prawie taki sam, jak układ przy nadawaniu programu lokalnego w radiowęźle, z tą tylko różnicą, że mikrofon zainstalowany jest w tym samym pomieszczeniu (sali, widowni) lub na tym samym placu (stadionie itp.), co i głośniki. W tych przypadkach stosuje się głośniki o większej mocy.

   Pierwsze urządzenia głośnikowe były wprowadzone już w początkowych latach władzy radzieckiej w kazańskiej placówce radioinformacyjnej.

   Wzmacniacze dla dalekosiężnych połączeń telefonicznych. Współczesna łączność telefoniczna na dalekie odległości jest nie do pomyślenia bez stosowania wzmacniaczy m. cz. Przesyłane po liniach długich drgania m. cz., wytworzone przez mikrofon aparatu telefonicznego, doznają osłabienia do tego stopnia, że stają się niesłyszalne w słuchawce telefonicznej włączonej na drugim końcu linii. Włączenie w telefoniczne linie międzymiastowe tzw. telefonicznych stacji wzmacniakowych, których zasadniczymi częściami są wzmacniacze m. cz., umożliwia zrealizowanie niezawodnego połączenia telefonicznego między miastami i innymi punktami pozamiejskimi, odległymi jeden od drugiego o tysiące kilometrów.

   Wzmacniacze m. cz. dla zapisu dźwięku. Przy zapisie dźwięku drgania z mikrofonu lub odbiornika zostają wzmocnione przez wzmacniacz m. cz. i doprowadzone do głowicy zapisującej magnetofonu lub do rekordera (w przypadku zapisu na płyty). Głowica zapisująca magnesuje przesuwającą się taśmę z naniesionymi cząsteczkami żelaza, a rekorder żłobi na powierzchni płyty spiralny rowek.

   Rowek ten jest obrazem drgań elektrycznych doprowadzonych do rekordera.

   Podczas odtwarzania magnetycznego zapisu dźwięku taśma przechodzi przez głowicę odtwarzającą, w której indukuje słabe drgania elektryczne m. cz. Podczas odtwarzania zapisu z płyty (np. płyty gramofonowej) igła adaptera przesuwa się po rowku płyty i adapter wytwarza słabe drgania m. cz. W obydwu tych przypadkach drgania po wzmocnieniu są odtwarzane przez głośnik.

   W kinie dźwiękowym strumień światła wychodzący ze źródła światła przechodzi przez ścieżkę dźwiękową na taśmie filmowej przesuwającej się w aparacie. W wyniku tego promień świetlny jest zmodulowany częstotliwością dźwięku zapisanego na taśmie i padając na fotokomórkę przetwarza się w drgania elektryczne m. cz. Aby można było otrzymać normalną siłę głosu głośników na Sali kina, drgania te zostają wzmocnione przez wzmacniacz m. cz.