Amatorskie wzmacniacze elektroakustyczne - Wzmacniacz dla początkujących

Aleksander Witort, Amatorskie wzmacniacze elektroakustyczne
Wydanie trzecie, Warszawa 1972

Dla zainteresowanych budową pierwszego wzmacniacza lampowego polecam Dodatek 1 tej ciekawej książki. Tu można zaznajomić się z pełnym spisem treści (dla Ciekawskich).

Dodatek 1

Wzmacniacz dla początkujących

   Wzmacniacz może służyć jako adapterowy, wzmacniacz dodatkowy do magnetofonu lub wzmacniacz dodatkowy do turystycznego tranzystorowego odbiornika radiofonicznego przy używaniu go także w warunkach domowych. Dane techniczne zależą od zastosowanego transformatora i jakości wykonania wzmacniacza. Przeciętne dane techniczne są następujące:

• moc wyjściowa 3 ÷ 4 W,
• czułość wejścia 01 ÷ 0,15 V,
• pasmo przepustowe 40 ÷ 12000 Hz,\
• współczynnik zawartości harmonicznych 4%,
• regulacja basów i tonów wysokich w zakresie ±15 dB.

   Jakość odtwarzania zależy w bardzo dużym stopniu od użytego głośnika lub zespołu głośnikowego.

   Pierwsza lampa jest podwójną triodą i zawiera w jednej bańce dwa niezależne systemy. Pierwsza trioda jest wykorzystana jako typowy stopień wejściowy. Potencjometr R₁ służy do regulacji napięcia doprowadzanego do pierwszego stopnia i tym samym wpływa na wzmocnienie całego wzmacniacza. Pomiędzy obwodem anodowym pierwszego stopnia i siatką sterującą triody drugiego stopnia jest włączony klasyczny układ, służący do niezależnej regulacji basów i tonów wysokich. Elementy i przewody łączące tego układu są czułe na wpływ zakłócającego pola elektrycznego i dlatego połączenia powinny być krótkie, a rozmieszczenie podzespołów – racjonalne z punktu widzenia zmniejszenia wpływów zewnętrznych (rys. D1-1b). Potencjometr R₄ służy do regulacji tonów wysokich, a potencjometr R₇ – do regulacji basów. Skuteczna regulacja basów jest możliwa tylko wówczas, jeżeli wzmacniacz oraz głośnik dobrze odtwarzają częstotliwości rzędu 60 ÷ 100 Hz.

Rys. D1-1. Schematy wzmacniacza o mocy 3 ÷ 4 W
a – schemat ideowy wzmacniacza, b – fragment schematu montażowego, c – rysunek podstawy z blachy

   Drugi stopień wzmocnienia jest typowym wzmacniaczem oporowym. Stopień końcowy zawiera pojedynczą pentodę pracującą w klasie A. Oba te stopnie oraz transformator wyjściowy (Tr1) są objęte pętlą napięciowego ujemnego sprzężenia zwrotnego, którego głębokość zależy od wartości opornika R₁₄. Początkowe próby wzmacniacza należy wykonać bez opornika R₁₄ (pętla sprzężenia zwrotnego przerwana). Później należy wypróbować działanie wzmacniacza przy różnych wartościach opornika R₁₄. Ze względu na zniekształcenia, charakterystykę częstotliwościową i równomierność charakterystyki częstotliwościowej pożądane jest silne ujemne sprzężenie zwrotne (mała wartość R₁₄). Powoduje ono jednak zmniejszenie czułości wzmacniacza i po przekroczeniu pewnej wartości – naruszenie stabilności. Z tych względów należy dobrać odpowiednią wartość kompromisową.

   W obwód anodowy lampy jest włączony typowy transformator wyjściowy do odbiornika radiofonicznego, pracującego z lampą EL84 jako głośnikową. Impedancja pierwotnego uzwojenia obciążonego głośnikiem transformatora powinna wynosić 4000Ω. Jeżeli nie są znane dokładnie dane transformatora, to należy określić jego przekładnię i obliczyć, jaka powinna być impedancja przyłączonych głośników. 

   W zasilaczu zastosowany jest typowy transformator sieciowy do odbiornika radiofonicznego, o napięciu wtórnym 240 ÷ 270 V, oraz gotowy prostownik selenowy w układzie mostkowym na napięcie 250 ÷ 280 V i obciążenie co najmniej 60 mA. Jeżeli okaże się, że napięcie wyprostowane obciążonego zasilacza jest wyższe niż 270 V, to należy zwiększyć opór R₁₆. Można również zwiększyć w razie potrzeby opór włączony przed pierwszym kondensatorem filtru (R₁₇). Kondensatory elektrolityczne filtru (C₁₁ i C₁₂) mogą mieć nieco inną pojemność, np. 32 µF. Kondensator obwodu filtrująco-odsprzęgającego (C₂) może mieć pojemność 10 ÷ 30 µF.

   Wymiary podstawy z blachy aluminiowej lub stalowej, na której wzmacniacz jest zmontowany, przedstawiono na rys. D1-1c. Transformator sieciowy i wyjściowy powinny być umocowane w prawej części podstawy – odsunięte od siebie i ustawione pod kątem prostym. Potencjometry i wszystkie główne oporniki i kondensatory są umieszczone w pobliżu podstawek lampowych (rys. D1-1b). Oporniki filtrujące zasilacza (R₁₆ i R₁₇) umocowuje się bezpośrednio przy kondensatorach elektrolitycznych. Żarówkę sygnalizującą włączenie wzmacniacza (Ż) umocowuje się z prawej strony, w pobliżu transformatora sieciowego. Warto zwrócić uwagę na to, że uzwojenie żarzeniowe jest połączone z katodą lampy L2.

   Należy stosować oddzielny wyłącznik sieciowy, a nie wyłącznik na którymś z potencjometrów, aby nie prowadzić przewodów sieciowych w pobliżu czułych na zakłócenia przewodów i podzespołów. Montaż powinien być osłonięty od dołu cienką blachą lub tekturą, oklejoną folią metalową połączoną z podstawą.

   Pierwsza lampa powinna być ekranowana typowym kubkiem aluminiowym.

   Gniazda wejściowe najlepiej jest umieścić z boku lub z przodu, w pobliżu potencjometru R₁. Gniazda wyjściowe umieszcza się z tyłu, w pobliżu transformatora wyjściowego. Tam również umieszcza się gniazdo lub zacisk dla uziemienia.

   Obudowa zewnętrzna może mieć dowolna konstrukcję. Najłatwiej wykonać tylko przednią płytę. Wzmacniacz z płytą czołową może być ustawiony na półce biblioteczki. Zaleca się wówczas wykonać otwory wentylacyjne w tylnej ściance biblioteczki dla ułatwienia chłodzenia lamp.