Amatorskie wzmacniacze elektroakustyczne - Uniwersalny wzmacniacz o mocy 2x4W

Aleksander Witort, Amatorskie wzmacniacze elektroakustyczne
Wydanie trzecie, Warszawa 1972

Polecam Dodatek 2 książki a wzmacniaczach elektroakustycznych. Tu można zaznajomić się z pełnym spisem treści (dla Ciekawskich).

Dodatek 2

Uniwersalny wmacniacz o mocy 2x4W

   Dla dobrego odtwarzania płyt do tańca w pomieszczeniu o powierzchni większej niż 50 m2 wzmacniacz o mocy 3 ÷ 4 W nie wystarcza. Budowa wzmacniacza przeciwsobnego o większej mocy jest dość trudna. Jakie można znaleźć wyjście? Dobrym rozwiązaniem jest budowa wzmacniacza o mocy 2×4 W, którego schemat jest przedstawiony na rys. D2-1. Składa się on z dwóch zupełnie identycznych dwustopniowych wzmacniaczy mocy.

   Części przeznaczone do budowy tego wzmacniacza powinny być starannie sprawdzone i dobrane parami. Dotyczy to przede wszystkim oporników, kondensatorów sprzęgających i transformatorów wyjściowych. Dobrze jest dobrać także i lampy mocy.

Rys. D2-1. Schemat ideowy wzmacniacza o mocy 2×4 W

   Oczywiście zasilacze Za1 i Za2 powinny mieć jednakowe napięcie. Zastosowano dwa osobne zasilacze, ponieważ łatwiej wówczas wykorzystać części typowych odbiorników radiofonicznych. Zasilacze mogą być takie jak w przypadku wzmacniacza opisanego w dodatku 1. Można również zastosować jeden zasilacz o większej mocy (napięcie 250 ÷ 280 V, dopuszczalne obciążenie 120 mA).

   Opornik zmienny R₁ służy do wyrównania współczynnika wzmocnienia obu wzmacniaczy. Wykonuje się to w sposób następujący: do połączonych równolegle wejść obu wzmacniaczy dołącza się źródło napięcia zmiennego (generator akustyczny lub – w ostateczności – napięcie zmienne o częstotliwości 50 Hz, pobrane z uzwojenia żarzeniowego za pośrednictwem potencjometru 5 ÷ 10 kΩ). Następnie mierzy się napięcie wyjściowe każdego ze wzmacniaczy uniwersalnym wolt-amperomierzem, przy obciążeniu znamionowym i przy wysterowaniu równym 50% wartości największej. Suwak opornika zmiennego R₁ ustawia się w takim położeniu, aby napięcia wyjściowe wzmacniaczy miały taką samą wartość.

   Od wartości opornika R_sz zależy głębokość ujemnego sprzężenia zwrotnego. Orientacyjnie można przyjąć następujące wartości: dla wyjścia 4 Ω opór 700 Ω, dla wyjścia 8 Ω – 100 Ω, dla wyjścia 16 Ω – 1500 Ω. Właściwą wartość należy ustalić przy ostatecznych próbach wzmacniacza. Czułość wzmacniacza, zależnie od głębokości ujemnego sprzężenia zwrotnego, jest równa 0,5 ÷ 1 V.

   Oba wzmacniacze wraz z zasilaczami powinny stanowić jedną całość konstrukcyjną. Obudowę może stanowić –zależnie od przeznaczenia wzmacniacza – metalowa szafka, drewniana skrzynka lub walizka. Wejścia i wyjścia wzmacniacza oraz końcówki obwodu sprzężenia zwrotnego (Sp1 i Sp2) powinny być dołączone do zacisków na płytce bakelitowej, umieszczonej w takim miejscu, aby możliwe było wykonanie odpowiednich przełączeń.
Kilka sposobów wykorzystania wzmacniacza przedstawiono na rys. D2-2.

   Pierwszy wzmacniacz można wykorzystać do wzmacniania tylko częstotliwości małych i zasilania głośnika niskotonowego, a drugi – do wzmacniania częstotliwości średnich i wielkich. Pomiędzy źródło sygnału i wejścia wzmacniacza powinien w tym przypadku być włączony filtr rozdzielający częstotliwości (F_roz na rys. D2-2a). Filtr taki może być zmontowany z elementów RC na osobnej płytce bakelitowej. Najkorzystniejsza częstotliwość graniczna zależy od zastosowanych głośników.

Rys. D2-2. Sposoby połączenia wzmacniacza o mocy 2×4 W
a – wzmacniacz dwukanałowy, b – wzmacniacze połączone równolegle, c – oddzielne wykorzystanie wzmacniaczy
F_roz – filtr rozdzielający mniejsze i większe częstotliwości, M – mikrofon, Git – przystawka gitarowa

   Oba wzmacniacze mogą, po szeregowym połączeniu ich wyjść, zasilać jeden głośnik lub zespół głośnikowy (rys. D2-2b). Impedancja dołączonego głośnika powinna być dwa razy większa. Inaczej wówczas należy połączyć obwody sprzężenia zwrotnego wzmacniaczy. Zacisk Sp1 powinien być odłączony od wyjścia pierwszego wzmacniacza (Wy1) i połączony bezpośrednio z zaciskiem Sp2. Moc wyjściowa tak połączonych wzmacniaczy wynosi około 8 W. Wyjście wzmacniacza pierwszego (Wy1) odłącza się od masy i przyłącza do wyjścia wzmacniacza drugiego (Wy2).

   W przypadku wzmacniania głosu solisty i dźwięków instrumentów muzycznych wzmacniacze mogą być wykorzystane niezależnie, zasilając oddzielnie głośniki (rys. D2-2c). Można też stosować inne kombinacje, jak np. dwie gitary mogą być dołączone za pośrednictwem odpowiedniego mieszacza do pierwszego wzmacniacza, a gitara basowa – do drugiego wzmacniacza.

   W przypadku korzystania z jednego źródła audycji oba wejścia powinny być połączone równolegle, a wyjścia mogą zasilać dwa głośniki.

   Wzmacniacz może być wykorzystany także do odtwarzania płyt stereofonicznych. Wówczas pierwszy wzmacniacz wykorzystuje się np. dla kanału prawego, a drugi – dla lewego.

   Jako uzupełnienie do opisanego wzmacniacza mogą być zbudowane rożne przedwzmacniacze tranzystorowe o napięciu wyjściowym co najmniej 1 V.